Kılm - Kısa
Xori - Derin
Çewt - Eğri
Berz - Yüksek
b-Dişil
nesneleri
nitelendiren
sıfatlardan bazı
örnekler
XoriyE -Derin
ÇewtÊ - Eğri
RındE - İyi
DergE - Uzun
c-Çoğul
nesneleri
nitelendiren
sıfatlardan bazı
örnekler
Rındİ - İyiler
Dergİ - Uzunlar
Xırabİ - Kötüler
Kılmİ - Kısalar
2- Türemiş
Sıfatlar
Bunlar, edat ya
da soneklerle
türetilen
sıfatlardır
a-BI olumluluk
edat ile, eril
hallerde bazı
örnekler
BIxêr - Hayırlı
BIkêyf - Keyifle
BIcan - Candan
Bıdert - Dertli
b-Bı ile dişil
örnekler;
BIxêrE - Hayırlı
BIkêyfE -
Keyifli
BIcanE - Candan
BıderdE - Dertli
Olumsuzluk
anlamı BÊ ile
yapılır
BÊxêr-BÊxêre-hayırsız
(v.b)
Çogullarda
arkasına İ harfı
alarak yapılır;
Bıxêrİ
hayırlılar,
Bêxêrİ -
hayırsızlar (v.b)
3- Bileşik
Sıfatlar
Bazı fiillerde
gelecek zaman
kökünün, bir
isim, zamir ya
da sıfatın
arkasına gelerek
oluşanlardır;
Bazı örnekler
a-Eril hal;
Wer - HeramWER -
Haram yiyen
ZAN - zonZAN -
Dil bilen
DOŞ - mangaDOŞ -
İnek sağan
XOŞ - serXOŞ -
Sarhoş
b-Dişil hal
HeramwerE -
Haram yiyen
ZonzanE - Dil
bilen
MangadoşE - İnek
sağan
SerxoşE - Sarhoş
c-Çogul hallerde
kelimenin
arkasına İ harfi
gelir
Heramwerİ -
Haram yiyenler
Zonzaneyİ - Dil
bilenler
Mangadoşİ - İnek
sağanlar
Serxoşİ -
Sarhoşlar
Zazaca'da Edat
Kendi başlarına
anlamları
olmayan, ancak
bir kelime ile
birlikte
kullanılınca
anlam ifade eden
sözcüklerdir.
Zazaca da
edatlar,
bulundukları
yere göre üç
gruba ayrılırlar;
1- Kelimenin
önünde yer
alanlar
2- kelimenin
arkasında yer
alanlar
3- Hem kelimenin
önünde, hem de
arkasında yer
alanlar
1- Kelimenin
Önünde Yer Alan
Edatlar (önedetlar);
a- BE,
b- BI
a- BE edatı
Ez BE xo wanena
- Ben kendim
okuyorum
Xatır BE to -
hoşcakal
Ez BE laceki
huna - Ben
çocuğa gülüyorum
b- BI edatı;
(Sorgule) BI
trêne şiye - (Sorgul)
trenle gitti
(Zane) Bı zaneyê
xo kıfş beno - (bilgili),
bilgisiyle belli
olur
(Hesen) Bı xo şi
- (Hasan)
kendisi gitti
2- Kelimenin
Sonuna Gelen
Edatlar (Ardedatlar)
a- DE
b- RA
a- DE edatı;
Ez cêr DE menda
- Ben aşağıda
kaldım
Dewıji wêşaniye
DE mendê -
Köylüler açlıkta
kalmışlar
b- RA edatı:
Ez to RA hes
kena - Ben seni
seviyorum
Hevalan RA… -
Arkadaşlara….
Nasan RA…. -
tanıdıklara….
3-Önedat ve
Ardedatlar
a- BE….DE
b- DE…RA
a- BE…DE edatı;
BE benuşt,
laceki kay DE
vet - Sakız ile
çocuğu oyunda
çıkardı
BE sole, astore
merge DE gırot -
Tuz ile atı
çayırda tuttu.
b- DE…RA edatı;
Çewlig DE cêr,
raye derg bena
karêr RA ver
derbaz bena -
Çewlik’de aşağı
yol uzanıp
karêr’in önünden
geçiyor
Dewe DE çinit,
taciran RA rot -
Köyde biçti,
tüccarlara sattı
Danka-Dersimki
Meso Teso
Ma pero tirki kirmancki
nusnenimi oki museno xora museno ez vazonki generasyonemaye
Evrupadi inake jane xo bimuse benoke tay Denmarkti ame dina
janema serdi findere bimuse inore desberami cikaki yena
Danka-Dersimki bi nusni. Ma benoki ju cim erzeno nita me
vazoke jano bino serdi qe ne nusne.
Danka---------Dersimki(kirmancki,dimilki)
Jeg ----------Ez
Du-----------To,ti,tu
Han----------o
Hun----------a
Vi-----------ma
I-------------sima
De----------ina Klik
Bike...
|
| |
|
|
|
| |
Günlük
Selamlaşmalar
Mabe xêr -
Merhaba
Sodır be xêr -
İyi/hayırlı sabahlar
Sodırê to be xêr
- Sana hayırlı
sabahlar
Perocê to be xêr
- Sana iyi/hayırlı
öğleler
Demê to be xêr -
(içinde bulunduğun)
Anın/vaktin hayırlı
olsun, merhaba
Muxurbê to be xêr
- (akşam evvelki
vaktin) Hayırlı
olsun, merhaba
Şanê to be xêr -
İyi akşamlar
Şewa to be xêr -
İyi geceler
(Bütün bu
selamlaşmalarda,
‘siz, sizin’ diye
hitap edildiğinde
‘şıma’ şeklinde
‘siz, size’ ait
olur. ´Sodırê şıma
be xêr, şewa şıma be
xêr, Demê şıma be
xêr’ gibi)
1- Eril (Nêri)
NO O, Bu
NO mordem baqıl O/Bu adam
akılıdır
NO lacek wanen O/Bu Çocuk
okuyor
NO ko zaf berz O/Bu dağ çok
yüksektir
NO reng sur O/Bu renk
kırmızıdır
NO hêga vaşın O/Bu tarla
otludur
NO astor vêşan O/Bu at açtır
NO bar gıran O/Bu yük
ağırdır
NO kê germ O/Bu ev sıcaktır
NO wer şenık O/Bu yiyecek
azdır
NO non nerm O/Bu ekmek
yumuşaktır
2- Dişil (Maki)
NA A
NA cenike baqıl A Bu kadın
akılıdır
NA kêneke son A Bu kız
gidiyor
NA trêne derg A Bu tren
uzundur
NA raye kılm A Bu yol
kısadır
NA mayine têşan A Bu at
(dişil, Türkçe’de özel adı
yok)susamış
NA dewe gırs A Bu köy
büyüktür
NA kemere gıran A Bu taş
ağırdır
NA pêşkire rengın A Bu
mendil renklidir
NA saye şirın A Bu elma
tatlıdır
NA muriye nerm A Bu armut
yumuşaktır
Eril (Nêri) Dişil (Maki)
a- (NO) Ciran (Bu) komşu
(NA) CiranE
b- (NO) Mudur (Bu) müdür
(NA) MudurE
c- (NO) Malım (BU) öğretmen
(NA) MalımE
d- (NO) Dewıj (BU) köylü
(NA) DewıjE
e-(NO) Faşist (BU) faşist
(NA) FaşistE
f- (NO) Doxtor (BU) doktor
(NA) DoxtorE
g- (NO) Feqir (BU) fakir
(NA) FeqirE
h- (NO) Nêweş (BU) hasta
(NA) NêweşE
ı- (NO) Meyman (BU) misafir
(NA) MeymanE
i- (NO) Tersonek (BU) korkak
(NA) TersonekE
j- (NO) Wayir (BU) sahib
(NA) WayirE
k- (NO) Karêrıj (BU) Karerli
(NA) KarêrıjE
l- (NO) Çewlıgıj (BU)
Çewlikli (NA) ÇewlıgıjE
Zazaca`da Tekil ve Çoğul
Yalın haldeki isimlerin
çoğulu, kural olarak
isimlerin sonuna ‘i’ soneki
gelerek yapılır:
1- Sessiz harfle biten
isimlerde:
Tekil Çoğul
a- Por Sac Pori Saçlar
b- Qor Bacak Qori Bacaklar
C- Vaş Ot Vaşi Otlar
d- Doman Çocuk Domani
Çocuklar
e- Hewr Bulut Hewri Bulutlar
f- Kıtap Kitap Kıtapi
Kitaplar
g- Zern Altın Zerni Altınlar
h- Tırk Türk Tırki Türkler
I- Bıroş Kova Bıroşi Kovalar
i- Dest El Desti Eller
|
Çoğul- Zafhumar |
Anlam- Mana
|
Uzman- Pispor |
|
Yazı- nusne-nivis
|
Mutlu- Şa
|
Söz- Vate
|
|
Harf- Herfe
|
Net-Z elal
|
Sesli- Vengın
|
|
Bağlaç- Bestox
|
Mutlu olmak-
Şabiyene |
Sessiz- Bêveng
|
|
Belli- Kıfş
|
Öğrenci- Wendekar(e)
|
Seslice- Bıveng
|
|
Eğitim- Perwerde
|
Okuyan- Wendox(e)
|
Sessizce- Bêvengın
|
|
Belirtili- Diyar
|
Medeniyet- Medeniyet
|
Göstermek- Musnayene
|
|
Belirsiz- Nediyar |
Yazan- Nusnox(e)
|
|
|
Şuphe- Şık
|
Şehir- Şarıstan
|
|
|
|
| |
Torné TUJI
MA SE VAME
Dema : zeval
demao : zavallı
May form
Damayé ezé . . . . . . ezé damayé . . . .(ez)
Demayé tiya. . . . . . tıya damayé . . . .(tı)
xxxx-xxxxxxxxxxxxxxxxxxx-xxxxxxxxx(o)
Demayé awa. . . . . . . awa damaa. . . . .(a)
Demayé mayéne . . . . . mayé damayéne . . . .(ma)
Demayé sımayé . . . . . sımayé damayé . . .(sıma)
Demayé iyé.... . . . . .iyé damayé . . . .(ê/ yé)
Nêr form:
Demao ezo. . . . . . . ezo damao . . . .(ez)
Demao tiyo. . . . . . . tıyo damao . . . .(tı)
Demao uyo . . . . . . . uyo damao . . . .(o)
xxx-xxxxxxxxxxxxxxxxxx-xxxxxxxxxx(a)
Demayé mayéne . . . . . mayé damayéne. . .(ma)
Demayé sımayé . . . . . sımayé damayé. . .(sıma)
Demayé iyé..... . . . . iyé damayé . . . .(é/ yé)
Torné Tuji |
| |
|
|
|
| |
|
| |
|
| |
| |
|
|
| |
|
| |
|
| |
|
| |
| |
|
| |
|
| |
|
|
| |
|
| |
|
| |
|
|
| |
|
| |
| |
|
| |
|
|
|
| |
| |
|
|