Levent Yilmaz
Radikal Gazetesi
1.9.2007
Sayın Halaçoğlu,
Tarihçinin belgesiz konuşmayacağını, gerçekleri ortaya çıkarmak için belgelerin
şart olduğunu söylediniz. Ranke'nin ruhu şad olsun. Ayrıca, 1915'teki tehcir
sırasında hayatta kalma mücadelesi veren Ermenilerin kendilerini Alevi Kürt
olarak tanıttıklarını ve bu 'dönme'lerin listesinin de elinizde olduğunu da
eklediniz. Ölümden zor 'dönen' bu kişilerin listesini, meşakkatli bir
araştırmacılık sonucu elde etmiş olmalısınız. Bu araştırmayı 'niye' yaptınız
diye sormayacağım, ancak yetkin araştırmacılığınızdan ben ve benim gibi belge
fakiri diğer tarihçiler de faydalanmak isteriz. Dolayısıyla aşağıdaki sorulara 'belge'leriyle
yanıt vermenizi isteyebilir miyiz?
1) 14 Mayıs 1331 (1915) tarihli "Vakt-ı Seferde İcraat-ı Hükûmete Karşı Gelenler
İçin Cihet-i Askeriyece İttihaz Olunacak Tedabir Hakkında Kanun-u Muvakkat" kim
için çıkarılmıştır ve hangi illere uygulanmıştır? Murat Bardakçı'nın yayınlamış
olduğu Talat Paşa'nın defterleri sahte midir?
2) 13 Eylül 1331 (1915) tarihli 'Ahar Mahallere Nakledilen Eşhasın Emval ve
Düyûn ve Matlûbat-ı Metrûkesi Hakkında Kanun-u Muvakkat' nedir?
3) Bu Kanun, 18 Zilkade 1333-14 Eylül 1331 tarih ve 2303 sayılı Takvim-i
Vakayi'de yayımlanmış mıdır?
4) Bu kanun gereğince, tehcir edilenlerin malları, alacakları ve borçları, bu iş
için kurulacak komisyonların her şahıs için ayrı ayrı düzenleyecekleri
mazbatalardan yola çıkılarak mahkemelerce tasfiye edilmiş midir? Bu 'tasfiye' ne
demektir?
5) 'Ahar Mahallere Nakledilen Eşhasın Emval ve Düyûn ve Matlûbat-ı Metrûkesine
Mütedair 17 Zilkade 1333 Tarihli Kanun-u Muvakkatın Suret-i İcraiyesi Hakkında
Nizamname'ye göre kaç tasfiye
komisyonu kurulmuştur?
6) Nizamnamenin 1. maddesine göre ilgili kişilerin taşınmaz mallarının cetvelini
'Defter-i Hakanî' kayıtlarından çıkaracak heyet, mahallin en büyük mülkiye
memuru tarafından, en büyük maliye memurunun başkanlığında, vergi, tapu ve nüfus
idarelerinden ve varsa vakıflar idaresinden alınacak birer memurdan mı
oluşturulur?
7) Tasfiye komisyonuları Dâhiliye ve Adliye nezaretlerinin birlikte tayin ve
ilân edecekleri her yerde kurulmuş mudur?
Bu yerler nereleridir?
8) 13 Eylül 1331 (1915) tarihli Kanunun 3'üncü maddesine göre tehcir edilen
Ermenilerin paraları, terkedilmiş malları, mevduatı ve alacakları, komisyon
başkanı veya vekili tarafından mı belirlenir? Sonra ne yapılır? Paralar,
sahipleri adına emanet olarak mal sandıklarına mı yatırılır?
9) Aynı Kanunun 4'üncü maddesi gereğince terkedilmiş mallar üzerinde hak iddia
edenler, yani Tehcir'e tabi tutulmuş Ermeniler, kanunun yürürlük tarihinden (14
Eylül 1331) itibaren iki (2) ay ve yabancı ülkedekiler ise dört (4) ay içinde
komisyonlara asaleten veya vekâleten müracaat mı edeceklerdir? Ve her çeşit
tebligat için komisyonun olduğu
yerde ikametgâh adresi göstermeğe mecbur mudurlar?
10) Tehcir edilen Ermenilerin bankalarda mevcut mevduatlarına haciz konmuş mudur?
Bu mevduatın miktarı nedir?
11) Osmanlı Hükûmeti niye 08.01.1336 (1920) tarihinde "Ahar Mahallere
Nakledilmiş Olan Eşhasın 17 Zilkade 1333 Tarihli Kararname Mucibince Tasfiyeye
Tabi Tutulan Emvali Hakkında Kararname"yi yürürlüğe koymuştur? Kararnameye göre
Vakıflar Hazinesi ve Maliye Hazinesi adına tescil edilen taşınmaz mallar iade
edilecek ve eski sahipleri adına tescil edilecek midir? Bu söylenenler yerine
getirilmiş midir? Bu kararname, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin 14 Eylül 1338
tarih ve 284 sayılı Genel Kurul kararıyla niye reddedilmiştir?
12) Anayasa Mahkemesi'nin 31.07.1963 tarih ve 11468 sayılı Resmî Gazete'de
yayımlanan 22.04.1963 tarihli ve E.1963/4, K.1963/94 sayılı kararında şöyle bir
madde var mıdır: "06 Ağustos 1340 (1924) tarihinde malının başında bulunmayanlar,
bu tarihten sonra Türkiye'ye dönseler de, malları Hazine'ye intikal etmiş
olduğundan kendilerine geri verilmez." Bu Hazine'ye intikal etmiş malların
bedeli nedir?
Satılmış olabilirler mi? Kimlere?
13) Tehcir edilen Ermenilerin malları, alacakları ve borçlarının sağlıklı bir
şekilde izlenmesi amacıyla emval-i metrûke mevzuatına göre defterler tutulmuş
mudur? 28.10.1331 (1915) tarihli nizamnamenin 19'uncu maddesi ile iki ayrı
defter tutulması öngörülmüş müdür? Bu defterlerden birisi, borç ve alacakların
kaydedildiği defter, diğeri de metrûk malların cari hesaplarının tutulduğu
defter midir?
14) Aşağıdaki telgrafta belirtilen illerdeki Tasfiye Komisyonları'nın tuttuğu bu
DEFTERLER, NEREDEDİR?
15) Son sorumuz: Dahiliye Nazırı Talat Paşa böyle bir telgraf çekmiş midir? Bu
telgraf ne anlama gelmektedir?
DH. ŞFR, 59/239
Bâb-ı Âlî
Dâhiliye Nezâreti
İskân-ı Aşâyir ve Muhâcirîn Müdîriyeti
Umûm : 813
Şifre
Erzurum, Adana, Ankara, Bitlis, Haleb, Hüdâvendigâr, Diyârbekir, Sivas, Trabzon,
Ma'mûretülazîz, Konya, Edirne Vilâyetleriyle Urfa, İzmit, Canik, Karesi, Kayseri,
Karahisâr-ı Sâhib, Eskişehir, Niğde, Kütahya, Mar'aş Mutasarrıflıklarına ve
Tekfurdağı, Adana, Cebel-i Bereket, Kozan, Yozgat, Ankara, Erzurum, Bitlis,
Haleb, Mar'aş, Antakya, Hüdâvendigâr, Gemlik, Bilecik, Diyârbekir, Sivas,
Merzifon, Tokad, Samsun, Ordu, Trabzon, Konya, Ma'mûretülazîz, İzmit, Adapazarı,
Eskişehir, Sivrihisâr, Kayseri, Develü, Niğde, Karahisâr-ı Sâhib, Urfa Tasfiye
Komisyonları Riyâsetine
Ermenilerden metrûk emvâl-i menkûlenin tûl müddet muhâfazasıyla ziyâ'dan
vikâyesi ve memleketimizde İslâm mü'esseselerinin teksîri zımnında
müslümanlardan mürekkeb olmak üzere şirketler teşkîliyle emvâl-i menkûlenin
şerâ'it-i münâsebe ile kendilerine i'tâsı şirketlerin te'mîn-i bekâsı içün
şirket mü'essis ve hey'et-i idâresiyle mümessillerinin erbâb-ı nâmus ve
iktidârdan intihâbına dikkat olunması hisse senedâtına esnâf ü zürrâ'dan iştirâk
ettirilebilmek içün senedlerin yarım veya bir liralık olmak üzere ihrâcı
sermâyenin ecnebi ellere düşmemesi içün nâma muharrer olması ve buna makîs
şerâ'it-i sâ'irenin ittihâzıyla İslâm ahâli beyninde de hayat-ı ticâretin
inkişâfına ihtimâm ve bu bâbdaki teşebbüsât ve netâyic-i icrâ'ât ve mu'âmelâtdan
peyder pey nezârete de ma'lûmât i'tâ buyurulması.
Fî 24 Kânûn-ı Evvel, sene [1]331
Dâhiliye Nâzır
İmza
Doç. Dr. Levent Yılmaz: İstanbul Bilgi Üniversitesi öğretim üyesi
