Yado Dalik
Munzur'un bir çok degişik efsanesi
bulunmaktadir. 1938 kirimindan sonra Dersime giren T.C.nin milliyetçi
aydinlari, arastirmacilari, gazetecileri daha önce Zazaca olarak var olan bu
sözlü inançlari bilinçli olarak degistirerek Türkçeye çevirip yayinlarlar.
"Haç" sözcügü gibi diger birçok bize yabanci sözlükle bu inançlari yaziya
geçirerek kasitli olarak degistirirler. Bu basit bi çeviri hatasi degildir.
Bilerek yapilmistir. Bu inançlarin o dönem kaleme alinmasinin nedeni de
Dersime yazili bir tarihin yapilmasidir. Tipki; Dersimlilerin eskiya,
soyguncu, cahil, geri kalmis oluklarina herkesi inandirdiklari gibi!
Zazaca Munzur efsanesin de bunun için haç sözcügü yoktur. Bakiniz 1938
döneminden sonra Tûrk gazelerin de Dersim inançlarina ilişkin birçok yazi ve
'inceleme'lerde bunu açikça görebiliriz. Daha sonra gelen kusaklar ve
arastirmacilar da bu kaynaklardan yararlandiklari için bu yanlislik devam
etmistir, Zazaca diline dönüsün geç baslamasi, arastirmacilarin ve
aydinlarin gerekli titizligi göstermemesi sonucu birçok yer ismi,kutsal
yerlerimizin ismi,efsanelerimiz gibi kültürümüzün parçalari maalesef
taninamaz haldedir.
Gagan bayrami, Dersim'de (Zazaca konusan bir çok bölgede) kutlanir. Sadece
Dersim'e ait degildir. Ermeniler'de kutlarlar. Ermeni ve Dersimlilerin ortak
bayrami oldugunu biliyoruz. Kime ait oldugunu söyleyemiyecegim ama,
Dersim'de, Ermeni, Kûrtler ve Tûrklerin aksine çok eski geleneklerimizi
yakin geçmise kadar yasadigimizi herkes biliyor. Islam ve Hiristiyanlik
diniyle eski inançlarini terk etmeyen Dersim'de bu inançlarin ve
geleneklerin baska yerden geldigini, baska bir kültüre ait oldugunu
kolaylikla söylemek sözlü bir kültüre sahip olmamizdan kaynaklanmaktadir.
Ortada esitsiz bir durum vardir, onun için kolaylikla hersey baskalarina mal
edilebilinmektedir. Gagan bayrami, Dersim/Zaza ve Ermeni halkinin ortak
kültürüdür.
Sn.Memejele yanitiniz icin tesekkürler Dersim,lilerin asirlardan beri
cocuklarina Munzur ismini verdikleri dogru ama Ermeni,lilerin yakin tarihte
Dersim,e gelldikleri konusunda farkli ipuclari var Dersim,le ilgili yakin
tarihe dair Nuri Dersimi 1915 Ermeni katliaminda kacanlarin Dersim,lilere
bahtiniza sigindik demeleri ile ekim devrimine kadar Dersimlilerin
himayesinde kaldiklari 1917 den sonra büyük bir kisminin Ermenistana
döndükleri Dersimde kalanlarinin ise asiretler arasinda kaynastigi özellikle
Karsanlilar örnek olarak verilebilir ama bunlar hep yakin tarih,bunlardan
binlerce yil evvel Dersim,de yasamis Ermeniler vardi.Dersim,de cesitli
medeniyetler yasam buldu gelip gecen halklar tarihi arkeolojik cok eser
birakti bunlar arasinda özellikle Ermeni,lere ait cok eski kiliseler var
bunlarin hicbiri yakin tarihe ait degil.M.KALMAN,in Belge ve taniklari ile
Dersim ve Direnisleri adli eserinde Seyit Riza,nin siksik VANK,taki Ermeni
kilisesindeki ibadeti anlatilir Dersim,de kürtce ve zazaca konusanlarla cok
iyi iliskileri olan yerlesik Ermeni kavimleri ile katliamdan kacip Dersim,e
siginanlarin kültürleri hakkinda ne yazikki cok fazla bilgi yok örnegin
aralik ayinin son haftasi kutlanmaya baslanan gahan,in Ermeni,lerin yeni yil
kutlamalarinin Dersim,deki halklar tarafindan baska bir versiyonumu cünkü
anlam olarak Ermenice bundan yola cikarak atalarimiz Dersimde yasayan diger
halklarin kültürlerini asimle etmektense onlara yeni yorumlar katarak daha
zenginlestirdiler bu baglamda acilari fazla olan bu halkin yol hikayeleri
türküleride mutlaka vardir acaba bunlar asimlemi edildi yoksa yokmu oldular
bunlar hakkinda sorularimiz olmali yoksa Munzur,la hic ilgisi olmayan COBAN
VE ONUN HACA GIDEN EFENDISI ile ilgili anlatimlara kalacagiz cünkü böyle bir
seyin DERSIM,de olmasi imkansiz siz hic cevrenizdekilere sordunuzmu kizilbas
Dersim,den haca giden kac kisi var ve bu sürec yüzyillar önce oldugu
varsayiliyor Nuri Dersimi kitabinda Istanbul,a okumak icin yaptigi yolculugu
Trabzon üzeri deniz ulasmasini ve cok zahmetli oldugunu yazar siz bunu
yüzyillar öncesine alin ve düsünün,ikinci olgu ise yine bu baglamda
müslümnligin cikisi ile firatin yeryüzünde olusmasi arasinda milyonlarca yil
fark varken nasil böyle birseye inanbiliriz,özellikle MUNZUR ve DÜZGÜNBABA
ile ilgili daha saglikli bilgilere ulasmak dilegi ile.
