MUNZUR ALABALIĞI DARDA

 doğan munzuroğlu

EYLÜL EKİM KASIM AYLARI MUNZUR ALABALIĞI İÇİN ÇOK ÖNEMLİ

Eylül, ekim, kasım aylarında, bir katliama dönüşen balık avıyla ilgili, birçok kişi ve kurum temsilcisi ile konuşmama rağmen, Dersimli sivil toplum kuruluşlarında Munzur alabalığının korunması konusunda bir çabaya rastlamadım. Yeni Ovacık kaymakamının bu konularda duyarlı biri olduğunu duyuyorum. Bu yılın sonbahar aylarındaki üreme ve avlanma süreci için bir uygulaması var mı, bilmiyorum. Doğrusu bu konuda, merkezi İstanbul’da olan Munzur Çevre Derneği’nin, bütün bileşenleriyle TUDEF’in neden herhangi ciddi bir çaba içine girmediğini anlamış değilim. Acaba yoksul Dersim, ve özellikle Ovacık halkının bazı gençlerinin sonbaharda birkaç kuruş kazanmasını, alabalığın korunmasına yeğ tutma tutumu mu bu çabayı engellemektedir. Yoksa, bu konuda neler yapılabileceği konusunda bir fikirleri olmadığı için mi tepkisizdirler? Sonbaharda bölgeye gitmenin popülist bir yanı bulunmadığı için de kıpırdamıyor olabilirler. Muhtemelen şöyle bir tepki de vereceklerdir: bölgede ve Türkiye’de o kadar önemli sorunlar var ki balık avının engellenmesi ve balıkların gönül rahatlığı içinde yumurtlamaları pek önem arz etmemektedir.
Doğrusu Türkiye gibi bir ülkede yakıcı sorunların olduğunu ve bu sorunlar içinde doğayla uğraşmanın biraz lükse kaçtığını kabul etmeliyiz. Ama dersim derneklerinin öncelikleri arasında dersim doğası yer alıyor. Hele bir çevre derneği, bunu birinci derecede önemli görüyor olmalı.
Alabalık, yumurtlama zamanı suyun kaynağına doğru yüzerek sığ ve akıntılı yerlerde yumurtlar. Ovacıklı balıkçılar, geceleri, germe türü ağları ırmak boyunca sürükleyerek yumurtalı balıkları avlamaktadırlar. Tuncelili balıkçılar; Dinar Deresi’nde, Harçik Çayı’nda, Merxo Deresi’ndeki sığ yerlerde yumurtalı balıkları sıkıştırıp serpme ile avlamaktadırlar. Ovacıklı ve Tuncelili balıkçıların, bu aylarda, bir şekilde ırmaktan uzaklaştırılmaları lazım. Bunu yasaklarla yapmak mümkün, ama yasaklardan önce bu insanların istihdam edilmeleri, bilinçlendirilmeleri gerekir. Bilinçli balıkçı yumurtalı balığı avlamaz, balığın kendisi kadar gelecek kuşaklar için de değerli olduğuna inanır, yavru balık yakalamaz. Balıkçıların bilinçlendirilmesi ve istihdam edilmesi Ovacık kaymakamlığının ve UYD’nin öncelikli projesi olmalıdır.
Balık avcılığı sadece avı yapan kişilerin engellenmesi ile son bulmaz. Bu işin pazarlamacı ve tüketici ayağı da var. Bir kere bürokratların, “bana, ne yap et beş kilo alabalık bul” türünden emirleri son bulmalıdır. Balık pazarlayan kişiler ciddi bir kamuoyu tepkisi görmelidir. Zengin dersimliler, en azından sonbahar aylarında alabalıksız rakı içmeyi benimsemelidirler, nihayetinde Munzur Festivalinin kaymağını onlar yiyor. Veya tabağına büyük boy balık geldiğinde dişi balık olup olmadığını sorgulamalıdırlar. Minibüsçüler ve taksiciler bu aylarda, balık ve balıkçı taşımamalıdırlar.
Bu konuda bir duyarlılık yetersizliği de var. Gerek dersim kamuoyu gerek metropollerdeki dersimliler bu konuda bir duyarlılık sorunu da yaşamaktadırlar. Onların zihninde de, bu konu yeterli bir öneme sahip değildir. Bu sorunun aydın ve entelektüel Dersimlilerde de görülmesi çok daha vahimdir. Bölge kaymakamlıkları, valilik ve belediyeler bu konuda rahatsız edilirlerse sonuç alınması kolaylaşacaktır. Bu iletişim hızında ve gözümüzün kulağımızın orada olduğu günlerde, binlerce yumurtalı balığın, gazino ve restoranlarda sessiz sedasız rakıya meze olması böyle bir duyarsızlığa delalettir.
Dersimli aydın ve entelektüeller için bir bilgi eksikliğinden de söz edilebilir. Alabalığın ekolojik ortamı, üreme zamanı, habitattaki yeri gibi konularda yeterli araştırma ve bilgilendirme yoktur. 6.sı yapılan Munzur Festivallerinin hiç birinde, bu konuda her hangi bir sunuma rastlanmaz. Munzur çevre derneğinin böyle bir çalışması da duyulmuş değildir.
Bu yıl için neler yapılabilir:
Bölgedeki devlet kurumlarına ve sivil kuruluşlara, e mail ve telefonla ulaşıp, duyarlılığa davet edilmelidir.
Dışarıdaki derneklerden ve sivil insiyatiflerden kurullar oluşturup, balıkçılarla görüşmek ve kamuoyu yaratmak için bölgeye gidilmelidir.
Konuyla ilgili, özellikle yöredeki basın ve medya aracılığıyla çeşitli programlar yapılabilir.